Serie A: historia włoskiej ligi, catenaccio i Polacy we Włoszech
Serie A w formie jednej ligi ogólnokrajowej gra od sezonu 1929/30. Przez większość historii rządziła nią trójka z północy: Juventus, Milan i Inter. Juventus ma najwięcej tytułów, w tym dziewięć z rzędu w latach 2012–2020, a Milan i Inter wygrywały po kilka razy Puchar Europy i Ligę Mistrzów.
Włoska piłka dała Europie catenaccio – system z dodatkowym obrońcą za linią defensywy, rozsławiony przez Inter Helenio Herrery w latach 60. Do dziś włoskie drużyny słyną z taktycznej dyscypliny, choć sama liga dawno odeszła od czystej defensywy.
Najczarniejszy rozdział to afera Calciopoli z 2006 roku, po której Juventus odebrano dwa tytuły i zdegradowano go do Serie B. Tego samego lata Włochy zostały mistrzami świata w Niemczech.
Polacy we Włoszech to długa lista. Zbigniew Boniek wygrał z Juventusem Puchar Europy w 1985 roku, Kamil Glik był kapitanem Torino, Wojciech Szczęsny bronił w Romie i Juventusie, a Piotr Zieliński zdobył z Napoli mistrzostwo w 2023 roku – pierwsze dla klubu od czasów Maradony. W 2013 roku do Sampdorii trafił Paweł Wszołek z Polonii Warszawa.
Wielka trójka i reszta
Juventus, Milan i Inter zdobyły razem zdecydowaną większość tytułów, ale włoska liga miała też okresy, w których błyszczały inne kluby. Napoli z Diego Maradoną wygrało mistrzostwo w 1987 i 1990 roku, Sampdoria w 1991 roku, a Roma i Lazio sięgnęły po scudetto na przełomie wieków. W 2023 roku Napoli zdobyło pierwszy tytuł od czasów Maradony, a w 2025 roku – kolejny, pod wodzą Antonio Conte.
W europejskich pucharach włoskie kluby długo dominowały. Milan wygrał Puchar Europy i Ligę Mistrzów siedem razy, Inter trzy razy, ostatnio w 2010 roku z José Mourinho. Do 2025 roku żaden włoski klub nie powtórzył tego sukcesu, choć Juventus i Inter kilka razy grały w finale.
Stadiony i kryzys
Słabą stroną Serie A od lat są stadiony. Większość z nich zbudowano lub przebudowano przed mundialem w 1990 roku i od tamtej pory niewiele się zmieniło. Wyjątkiem jest Juventus, który w 2011 roku otworzył własny stadion w Turynie. Kluby z Mediolanu, Rzymu i Florencji od lat planują nowe obiekty, a brak nowoczesnych stadionów jest jednym z powodów, dla których włoska liga zarabia mniej niż angielska i hiszpańska.
Włoska piłka zachowała przy tym prestiż reprezentacji: Włochy wygrały mundial cztery razy, a w 2021 roku zostały mistrzami Europy po finale z Anglią na Wembley.
W Serie A grało też wielu polskich bramkarzy: obok Szczęsnego byli to m.in. Łukasz Skorupski w Bolonii i Bartłomiej Drągowski we Fiorentinie. Włoska szkoła bramkarska ceni ich za spokój i grę na przedpolu.
Derby Mediolanu, Turynu, Rzymu i Genui należą do najbardziej znanych meczów lokalnych na świecie, a Derby della Madonnina rozgrywane jest na stadionie, który dzielą ze sobą oba kluby.
Włoska szkoła trenerska
Włochy mają jedną z najbardziej cenionych szkół trenerskich na świecie. Kurs w ośrodku Coverciano pod Florencją przeszli między innymi Carlo Ancelotti, Antonio Conte i Massimiliano Allegri. Ancelotti jest jedynym trenerem, który zdobył mistrzostwo we wszystkich pięciu najsilniejszych ligach Europy, i rekordzistą pod względem liczby wygranych Lig Mistrzów jako trener.
Coverciano jest też siedzibą muzeum włoskiej piłki i ośrodkiem, w którym przygotowuje się reprezentacja Włoch przed wielkimi turniejami.
Z tej tradycji wyrósł też Arrigo Sacchi, który pod koniec lat 80. zbudował Milan grający wysokim pressingiem i strefową obroną w ustawieniu 4-4-2. Z Franco Baresim, Paolo Maldinim i trzema Holendrami – Ruudem Gullitem, Marco van Bastenem i Frankiem Rijkaardem – jego drużyna wygrała Puchar Europy w 1989 i 1990 roku. Następca Sacchiego, Fabio Capello, poprowadził Milan do kolejnych mistrzostw i do finału z Barceloną w 1994 roku, wygranego 4:0.
Złota dekada lat 90.
W latach 90. Serie A była najsilniejszą i najbogatszą ligą świata. Grali w niej najlepsi zawodnicy z każdego kontynentu, a włoskie kluby regularnie dochodziły do finałów europejskich pucharów. Juventus Marcello Lippiego wygrał Ligę Mistrzów w 1996 roku po rzutach karnych z Ajaksem. Później pieniądze z praw telewizyjnych w Anglii i Hiszpanii rosły szybciej, a najlepsi piłkarze zaczęli wybierać Premier League i La Ligę.