Przejdź do treści

Premier League: kluby, historia ligi i Puchar Anglii od 1871 roku

Wycinanka: stary angielski stadion między szeregowymi domami, kibice w kaszkietach, piłka w siatce

Premier League powstała w 1992 roku, kiedy kluby najwyższej klasy rozgrywkowej oderwały się od Football League, żeby same sprzedawać prawa telewizyjne. Umowa z telewizją Sky zmieniła wszystko: w ciągu trzech dekad angielska liga stała się najbogatszą i najchętniej oglądaną ligą świata. Angielski futbol jest jednak dużo starszy – Puchar Anglii rozgrywano już w 1871 roku – i bez tej starszej historii trudno zrozumieć, dlaczego kibice na Wyspach tak bardzo przeżywają mecze pucharowe.

Historia: Football League, Premier League i pieniądze z telewizji

Football League, pierwsza liga piłkarska na świecie, wystartowała w 1888 roku z dwunastoma klubami z północy i środka Anglii. Pierwszym mistrzem został Preston North End, który przeszedł cały sezon bez porażki. Przez sto lat angielski futbol rozwijał się w tym systemie, aż do kryzysu lat 80.: stare stadiony, chuligaństwo, tragedie na Heysel i Hillsborough.

Raport lorda Taylora po Hillsborough wymusił przebudowę stadionów na obiekty z samymi miejscami siedzącymi. Kluby potrzebowały pieniędzy, a nowa liga z centralnie sprzedawanymi prawami telewizyjnymi je dawała. Tak powstała nowa liga – i ta historia tłumaczy, dlaczego jest dziś bardziej produktem medialnym niż jakakolwiek inna.

Kluby, które wygrywały Premier League

Kluby, które zdobyły tytuł po 1992 roku, da się policzyć na palcach dwóch rąk: Manchester United, Blackburn Rovers, Arsenal, Chelsea, Manchester City, Leicester City i Liverpool. Najważniejsze rozdziały:

  • Manchester United pod wodzą Aleksa Fergusona zdobył 13 tytułów w latach 1993–2013.
  • Arsenal Arsène’a Wengera przeszedł sezon 2003/04 bez porażki – stąd przydomek „Invincibles”.
  • Leicester City wygrał ligę w sezonie 2015/16, choć bukmacherzy dawali mu przed sezonem szanse 5000 do 1.
  • Manchester City Pepa Guardioli zdobył cztery tytuły z rzędu, od 2020/21 do 2023/24.
  • Liverpool czekał na tytuł trzydzieści lat, wygrał w 2020 roku, a drugi raz w sezonie 2024/25.

Kluby z Londynu – Arsenal, Chelsea, Tottenham, West Ham – tworzą osobny świat derbów, a historia Premier League pokazuje, że tylko dwa z nich wygrały ligę.

Puchar Anglii i Puchar Ligi

Puchar Anglii, czyli FA Cup, to najstarsze rozgrywki piłkarskie na świecie. Pierwszą edycję rozegrano w sezonie 1871/72, a wygrał ją klub Wanderers. Siła tych rozgrywek leży w otwartej formule: w pierwszych rundach grają setki amatorskich drużyn, a kluby z Premier League dołączają w trzeciej rundzie, w pierwszy weekend stycznia. To wtedy padają najbardziej znane niespodzianki.

Puchar Anglii ma też polski akcent – w styczniu 2013 roku Artur Boruc stał w bramce Southampton, które przegrało w trzeciej rundzie z Chelsea 1:5. Puchar Ligi (League Cup), rozgrywany od 1960 roku, ma mniejszy prestiż, ale daje miejsce w europejskich pucharach.

Polacy w Premier League

Polacy w Premier League to przede wszystkim bramkarze. Jerzy Dudek wygrał z Liverpoolem Ligę Mistrzów w 2005 roku, Łukasz Fabiański i Wojciech Szczęsny zaczynali w Arsenalu, Artur Boruc grał w Southampton i Bournemouth. Wśród zawodników z pola w ostatnich latach wyróżniali się Jan Bednarek w Southampton i Matty Cash w Aston Villi, a Jakub Kiwior trafił do Arsenalu w 2023 roku. Polacy w Premier League rzadko bywali gwiazdami pierwszego planu, ale wielu z nich spędziło w lidze po kilka sezonów.

Awans, spadek i pieniądze właścicieli

Pierwsze trzy sezony Premier League rozgrywano z 22 klubami, a od sezonu 1995/96 w lidze gra ich 20. Trzy najsłabsze drużyny spadają do Championship, skąd awansują dwie najlepsze oraz zwycięzca baraży rozgrywanych na Wembley. Finał tych baraży bywa nazywany najdroższym meczem świata, bo awans oznacza udział w podziale pieniędzy z praw telewizyjnych Premier League.

Bogaci właściciele zmieniali układ sił już od pierwszych lat ligi. Blackburn Rovers zdobył tytuł w 1995 roku dzięki pieniądzom miejscowego przemysłowca Jacka Walkera. W 2003 roku Chelsea kupił Roman Abramowicz i dwa lata później klub sięgnął po pierwsze od pięćdziesięciu lat mistrzostwo Anglii. W 2008 roku Manchester City przejęła grupa z Abu Zabi, co otworzyło drogę do serii tytułów pod wodzą Guardioli.

Angielskie kluby znają też okres przymusowej przerwy. Po tragedii na Heysel w 1985 roku UEFA wykluczyła je z europejskich pucharów na pięć lat, a Liverpool na jeszcze dłużej.

Rekordy strzeleckie

Najlepszym strzelcem w historii Premier League jest Alan Shearer, który w barwach Blackburn Rovers i Newcastle United zdobył 260 goli. Rekord jednego sezonu należy do Erlinga Haalanda: w sezonie 2022/23, pierwszym w Manchesterze City, strzelił w lidze 36 bramek. Wcześniej najlepszym wynikiem było 34 gole Shearera i Andy’ego Cole’a, osiągnięte jeszcze w sezonach z 42 kolejkami, czyli w czasach, gdy liga liczyła 22 kluby. Shearer zdobył z Blackburn w 1995 roku mistrzostwo Anglii, jedyne wielkie trofeum w swojej karierze.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała Premier League?

Premier League wystartowała w sezonie 1992/93, gdy kluby najwyższej ligi odłączyły się od Football League.

Jaki jest najstarszy puchar piłkarski na świecie?

Puchar Anglii (FA Cup), rozgrywany od sezonu 1871/72.

Który klub ma najwięcej tytułów w erze Premier League?

Manchester United, który zdobył 13 tytułów, wszystkie pod wodzą Aleksa Fergusona.

Kto wygrał pierwszy sezon Premier League?

Manchester United w sezonie 1992/93. Był to dla klubu pierwszy tytuł mistrza Anglii od 1967 roku i początek serii sukcesów Aleksa Fergusona.

Artykuły w dziale