Reprezentacja Polski: historia kadry, selekcjonerzy i ważne mecze
Reprezentacja Polski rozegrała pierwszy mecz 18 grudnia 1921 roku w Budapeszcie i przegrała z Węgrami 0:1. Selekcjonerzy reprezentacji Polski zmieniali się od tamtej pory kilkadziesiąt razy, a kadra ma za sobą dziewięć startów na mistrzostwach świata do 2022 roku, pięć na mistrzostwach Europy, złoto olimpijskie i dwa brązowe medale mundialu. Historia reprezentacji jest długa i nierówna, a ta strona ją porządkuje: od pierwszych meczów, przez selekcjonerów, po spotkania, które zmieniały nastroje całego kraju.
Reprezentacja Polski: historia w czterech epokach
Do 1970 roku. Przed wojną reprezentacja Polski zagrała na mistrzostwach świata tylko raz – w 1938 roku we Francji, gdzie przegrała z Brazylią 5:6 po dogrywce, a Ernest Wilimowski strzelił w tym meczu cztery gole. Po wojnie kadra długo nie potrafiła awansować na wielki turniej.
Złota era (1972–1982). Najlepsze dziesięciolecie w historii. Złoty medal igrzysk w Monachium w 1972 roku, trzecie miejsce na mundialu w RFN w 1974 roku, srebro olimpijskie w Montrealu w 1976 roku i ponowne trzecie miejsce na mistrzostwach świata w Hiszpanii w 1982 roku. Grzegorz Lato został królem strzelców mundialu 1974 z siedmioma golami.
Długa przerwa (1986–2002). Po mundialu w Meksyku w 1986 roku Polska czekała szesnaście lat na kolejny wielki turniej. Wróciła na mistrzostwa świata w Korei i Japonii w 2002 roku, ale odpadła po fazie grupowej.
Pokolenie Lewandowskiego (od 2008). Pierwszy w historii awans na mistrzostwa Europy (2008), turniej we własnym kraju (2012), ćwierćfinał Euro 2016 i wyjście z grupy na mundialu w Katarze w 2022 roku. Robert Lewandowski jest rekordzistą kadry zarówno pod względem liczby występów, jak i strzelonych goli.
Selekcjonerzy reprezentacji Polski od 1970 roku
Selekcjonerzy reprezentacji Polski zmieniali się często, a niektórzy z nich prowadzili kadrę tylko przez kilka miesięcy. Lista najważniejszych nazwisk:
- Kazimierz Górski (1970–1976) – złoto w Monachium, brąz mundialu 1974, srebro w Montrealu.
- Jacek Gmoch (1976–1978) – mundial w Argentynie, druga faza grupowa.
- Antoni Piechniczek (1981–1986) – brąz mundialu 1982 i awans na mundial 1986.
- Jerzy Engel (2000–2002) – przerwanie szesnastoletniej przerwy i awans na mundial 2002.
- Paweł Janas (2002–2006) – mistrzostwa świata 2006 w Niemczech.
- Leo Beenhakker (2006–2009) – pierwszy awans na mistrzostwa Europy.
- Franciszek Smuda (2009–2012) – Euro 2012 w Polsce i na Ukrainie.
- Waldemar Fornalik (2012–2013) – eliminacje do mundialu w Brazylii.
- Adam Nawałka (2013–2018) – ćwierćfinał Euro 2016 i mundial w Rosji.
- Czesław Michniewicz (2022) – wyjście z grupy na mundialu w Katarze.
- Fernando Santos (2023) i Michał Probierz (2023–2025) – eliminacje i Euro 2024.
- Jan Urban (od 2025) – następca Probierza.
Selekcjonerzy reprezentacji Polski pracują pod presją, jakiej nie zna większość trenerów klubowych: jeden przegrany mecz eliminacyjny potrafi uruchomić dyskusję o zmianie. Historia reprezentacji pokazuje też, że ci, którzy dostali czas – Górski, Piechniczek, Nawałka – oddawali go wynikami.
Mecze, które się pamięta
Najważniejsze mecze reprezentacji to często te, które nie dały medalu. Reprezentacja Polski najlepiej zapisywała się w pamięci wtedy, gdy grała przeciw faworytom. 17 października 1973 roku na Wembley Polska zremisowała z Anglią 1:1 i to wystarczyło do awansu na mundial; Jan Tomaszewski obronił wtedy niemal wszystko. Na samym mundialu w 1974 roku „mecz na wodzie” we Frankfurcie, przegrany z RFN 0:1 na zalanym boisku, zdecydował o tym, że Polska zagrała tylko o trzecie miejsce.
Z nowszych spotkań: zwycięstwo 2:0 z Niemcami w eliminacjach Euro 2016 na Stadionie Narodowym w październiku 2014 roku – pierwsze w historii wygrane z tym rywalem – oraz rzuty karne z Portugalią w ćwierćfinale Euro 2016 w Marsylii. Takie mecze sprawiają, że historia kadry to coś więcej niż lista wyników.
Na mundialu w Katarze w 2022 roku Polska wyszła z grupy po raz pierwszy od 1986 roku. Zremisowała z Meksykiem 0:0, pokonała Arabię Saudyjską 2:0 – Lewandowski strzelił w tym meczu swojego pierwszego gola na mistrzostwach świata – i przegrała z Argentyną 0:2. W 1/8 finału uległa Francji 1:3. Na Euro 2016 kadra Nawałki odpadła w ćwierćfinale dopiero po rzutach karnych z Portugalią, późniejszym mistrzem Europy.
Turnieje po 2016 roku
Po ćwierćfinale we Francji przyszły trzy turnieje zakończone już w fazie grupowej. Na mundialu w Rosji w 2018 roku kadra Nawałki przegrała z Senegalem 1:2 i z Kolumbią 0:3, a na pożegnanie pokonała Japonię 1:0. Na przełożonym o rok Euro 2020 drużyna Paulo Sousy zdobyła jeden punkt, za remis 1:1 z Hiszpanią w Sewilli, a mecze ze Słowacją i Szwecją przegrała.
Euro 2024 w Niemczech wyglądało podobnie. Polska uległa Holandii 1:2 i Austrii 1:3, a w ostatnim meczu, już bez szans na awans, zremisowała z Francją 1:1 po golu Lewandowskiego z rzutu karnego.
W latach 2016–2024 reprezentacja zagrała na pięciu wielkich turniejach z rzędu, ale z grupy wyszła tylko dwa razy: we Francji i w Katarze. Sam awans przestał więc wystarczać kibicom, którzy pamiętają medale z lat 70. i 80.