Przejdź do treści

I liga: jak działa zaplecze Ekstraklasy, awanse i baraże

I liga jest drugim poziomem rozgrywkowym w Polsce i dla wielu klubów najtrudniejszą ligą do opuszczenia. Gra w niej 18 drużyn, sezon liczy 34 kolejki, a do Ekstraklasy awansują bezpośrednio dwa najlepsze zespoły. Trzecie miejsce rozstrzyga się w barażach: drużyny z miejsc 3–6 grają półfinały i finał, a zwycięzca dołącza do najwyższej ligi. Baraże wprowadzono w sezonie 2019/20 i szybko stały się jedną z najciekawszych części kalendarza.

Nazwa bywa myląca. Przez wiele lat „pierwsza liga” oznaczała w Polsce najwyższą klasę rozgrywkową, a dzisiejsza I liga nosiła wcześniej nazwę II ligi. Dlatego w starszych tekstach i statystykach trzeba uważać, o który poziom chodzi.

Zaplecze Ekstraklasy pokazuje, jak szybko zmienia się polska piłka. Raków Częstochowa wrócił do Ekstraklasy w 2019 roku po ponad dwudziestu latach poza nią, a cztery lata później był mistrzem Polski. Z drugiej strony kluby z wielką historią – Wisła Kraków czy Ruch Chorzów – w ostatnich latach musiały odbudowywać się właśnie na tym poziomie.

Dla kibica I liga ma jedną zaletę: tu najczęściej widać młodych zawodników, którzy kilka sezonów później grają w Ekstraklasie albo za granicą.

Kluby z wielką historią na zapleczu

W I lidze grały w ostatnich latach kluby, które mają na koncie mistrzostwa Polski i europejskie puchary. Wisła Kraków spadła z Ekstraklasy w 2022 roku, a dwa lata później zdobyła Puchar Polski jako drużyna z zaplecza – i dzięki temu zagrała w eliminacjach europejskich pucharów. Ruch Chorzów, czternastokrotny mistrz Polski, przeszedł w ostatniej dekadzie drogę od Ekstraklasy aż do czwartego poziomu rozgrywek i z powrotem. Takie historie sprawiają, że I liga ma swoją publiczność nie tylko w miastach, w których grają jej drużyny.

Dlaczego awans jest tak trudny

Różnica między górą tabeli I ligi a dołem Ekstraklasy jest niewielka, ale budżety i oczekiwania rosną skokowo. Beniaminkowie Ekstraklasy często spadają po jednym sezonie, a kluby, które utrzymują się dłużej, zwykle budowały kadrę już rok czy dwa przed awansem. Na zapleczu liczy się też infrastruktura: stadion musi spełniać wymogi licencyjne Ekstraklasy, co dla części klubów oznacza grę na obcym obiekcie po awansie.

Jak zmieniała się nazwa i liczba drużyn

Przez większą część historii drugi poziom rozgrywkowy w Polsce był podzielony na grupy regionalne – w różnych latach dwie, trzy albo cztery. Jedna ogólnopolska liga na zapleczu Ekstraklasy funkcjonuje od 2000 roku, a od reformy z 2008 roku nosi nazwę I ligi. Liczba drużyn zmieniała się kilka razy, aż do obecnych osiemnastu. Dla klubów reforma oznaczała dłuższe wyjazdy i wyższe koszty, ale też większą rozpoznawalność i transmisje telewizyjne, których wcześniej na tym poziomie praktycznie nie było.

Dla zawodników I liga bywa ostatnim etapem przed Ekstraklasą albo miejscem odbudowy po nieudanym wyjeździe za granicę. Wielu reprezentantów Polski grało na tym poziomie na początku kariery, a trenerzy, którzy wprowadzali tu kluby do Ekstraklasy, często dostawali później pracę w czołowych zespołach ligi. Marek Papszun przejął Raków w 2016 roku, gdy klub grał na trzecim poziomie rozgrywek, i doprowadził go aż do mistrzostwa Polski w 2023 roku.

Z I ligi wywodzi się też wielu trenerów młodego pokolenia.

Stadiony i kibice zaplecza

Frekwencja w I lidze bywa zaskakująco wysoka. Kluby z dużą tradycją, takie jak Wisła Kraków czy Ruch Chorzów, przyciągały na mecze zaplecza po kilkanaście, a czasem ponad dwadzieścia tysięcy widzów – więcej niż niektóre zespoły Ekstraklasy. Mecze ligi są transmitowane w telewizji, a kluby coraz częściej grają na nowych lub zmodernizowanych stadionach miejskich. Dla mniejszych ośrodków awans do I ligi to często pierwszy kontakt z piłką zawodową w nowoczesnej formie: z licencjami, monitoringiem, rzecznikiem prasowym i stałą obsługą medialną.

Inną drogę przeszedł Widzew Łódź. Czterokrotny mistrz Polski i uczestnik fazy grupowej Ligi Mistrzów z 1996 roku po upadku zaczynał od niższych lig, a do Ekstraklasy wrócił w 2022 roku po kilku sezonach odbudowy. Motor Lublin awansował z kolei w 2024 roku przez baraże i wrócił do najwyższej ligi po ponad trzydziestu latach przerwy. Oba przypadki pokazują, że w I lidze rozstrzyga się nie tylko to, kto awansuje, ale też to, które miasta wracają na piłkarską mapę kraju.

Najczęstsze pytania

Ile drużyn awansuje z I ligi do Ekstraklasy?

Trzy: dwie najlepsze bezpośrednio, trzecia po barażach rozgrywanych przez zespoły z miejsc 3–6.

Ile drużyn gra w I lidze?

Osiemnaście. Sezon ma 34 kolejki, a najsłabsze zespoły spadają do II ligi.

Czy dawna „pierwsza liga” to ta sama liga co dzisiejsza I liga?

Nie. Przez dziesięciolecia nazwą „pierwsza liga” określano najwyższą klasę rozgrywkową, a obecne zaplecze Ekstraklasy nazywało się II ligą. Jedna ogólnopolska liga drugiego poziomu istnieje od 2000 roku, a nazwę I liga nosi od reformy z 2008 roku.

Który klub po awansie z zaplecza szybko został mistrzem Polski?

Raków Częstochowa. Wrócił do Ekstraklasy w 2019 roku po ponad dwóch dekadach przerwy, a w 2023 roku zdobył tytuł pod wodzą Marka Papszuna, który przejął zespół jeszcze na trzecim poziomie rozgrywek.